Để biến AI thành trợ lý giảng dạy thực thụ, giáo viên cần cung cấp lệnh đầy đủ 5 yếu tố.

Tại sao AI cần lệnh chi tiết?

Các mô hình ngôn ngữ như ChatGPT hay Perplexity AI hoạt động dựa trên “prompts” – những câu lệnh mà người dùng đưa vào. Khi lệnh mơ hồ, kết quả trả về thường thiếu chiều sâu hoặc không phù hợp với nhu cầu thực tế của lớp học.

5 thành phần của một lệnh chuẩn

PGS. Ngô Tuyết Mai, giảng viên TESOL tại Đại học Flinders (Australia), đã tóm tắt mô hình lệnh thành năm yếu tố:

• Role (Vai trò): Xác định vai trò của AI (ví dụ: “Bạn là trợ lý giảng dạy”).
• Action (Hành động): Yêu cầu AI thực hiện việc gì (“tạo đề tập trung vào đọc hiểu”).
• Context (Ngữ cảnh): Đưa ra thông tin về học viên, môn học, mức độ khó khăn.
• Example (Ví dụ): Cung cấp một mẫu đáp án hoặc tiêu chuẩn mong muốn.
• Format (Định dạng): Quy định cách trình bày kết quả (danh sách, bảng, đoạn văn ngắn).

Ví dụ thực tiễn trong lớp TESOL

Mai gặp khó khăn khi 20% sinh viên không đọc tài liệu được giao. Cô thử lệnh sau:

“Tôi là giảng viên TESOL, 20% sinh viên không đọc tài liệu trên nền tảng học trực tuyến. Hãy đưa ra 3 lời khuyên giúp họ tăng tỉ lệ đọc.”

Kết quả AI gợi ý ba phần mềm học tập. Mai thử từng phần và cuối cùng chọn một công cụ do giáo sư Harvard phát triển. Sau một học kỳ, tỷ lệ đọc tăng từ 20% lên hơn 90%.

Quy trình tương tác HI → AI → HI

Nếu phản hồi ban đầu chưa thỏa đáng, giáo viên nên cung cấp thêm gợi ý (Human Intelligence) và yêu cầu AI tinh chỉnh. Quy trình này giúp giảm hiện tượng “hallucinations” – khi AI tạo ra thông tin không có thực.

Mô hình ATRIUM hỗ trợ học tập bền vững

Mai áp dụng mô hình ATRIUM (Active, Thinking, Relating, Use, Managing) được phát triển bởi các trường Đại học Massey (NZ) và New England (AU):

Active (Học tích cực)

AI tạo công cụ khuyến khích học sinh đọc chủ động, ví dụ: “tạo một bảng câu hỏi tương tác cho bài đọc”.

Thinking (Tư duy)

Học sinh so sánh bản tóm tắt của AI với văn bản gốc, từ đó rèn luyện kỹ năng suy luận.

Relating (Tương tác)

AI đề xuất các hoạt động nhóm để học sinh đặt câu hỏi cho giáo viên.

Use (Sử dụng công nghệ)

Giáo viên thử nghiệm công cụ trước, hướng dẫn học sinh cách thao tác một cách kiên nhẫn.

Managing (Quản lý)

Điều chỉnh thời hạn và khối lượng bài tập dựa trên phản hồi thực tế.

Trong giai đoạn thử nghiệm đầu tuần, 95% sinh viên phản hồi tiêu cực vì cảm thấy khối lượng tăng. Tuy nhiên, sau 12 tuần, hơn 90% cho biết công cụ đã giúp họ đọc hiệu quả hơn.

Thống kê cho thấy chatbot như ChatGPT chỉ mất 2,5 năm để lan truyền rộng rãi ở Việt Nam, nhanh hơn rất nhiều so với máy tính (20 năm) và điện thoại thông minh (5 năm) ở Mỹ. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nắm bắt và triển khai AI một cách có chiến lược trong giáo dục.

Cuối cùng, Mai khuyên các đồng nghiệp xem AI là “cơ hội phát triển” chứ không phải “mối đe dọa”. Hãy học cách viết lệnh chuẩn, kiểm tra kết quả, và chia sẻ kinh nghiệm với đồng nghiệp và học sinh.

Khánh Linh