Kinh tế Mỹ 2025 đang chứng kiến một cú sốc lớn: việc làm giảm sâu dưới “bóng ma” của hiệu quả và AI. Dữ liệu mới nhất từ Cục Thống kê Lao động (BLS) cho thấy số việc làm mới chỉ tăng 584.000 trong cả năm – mức gấp ba lần thấp hơn mức trung bình trên 2 triệu việc trong hai năm trước.

Số liệu việc làm năm 2025

Theo BLS, trung bình mỗi tháng chỉ tạo ra khoảng 48.000 việc làm mới sau khi đã hiệu chỉnh. Đáng chú ý, các số liệu tháng 10 và 11 được điều chỉnh giảm mạnh: tháng 10 từ mất 105.000 việc thành mất 173.000; tháng 11 từ tăng 64.000 việc thành chỉ 56.000.

Trong khi tỷ lệ thất nghiệp giảm xuống 4,4 % vào tháng 12, các nhà phân tích cho rằng phần lớn giảm là do “điều chỉnh kỹ thuật” chứ không phản ánh sức khỏe thực sự của nền kinh tế.

Eric Merlis, đồng trưởng bộ phận thị trường toàn cầu tại Citizens, nhận định: “Thị trường vẫn ổn định nhưng đà tăng trưởng đã chững lại rõ rệt”.

“Hiệu quả” – tôn giáo mới của các ông trùm công nghệ

Theo Business Insider, trong năm 2025 “hiệu quả” đã biến thành một tôn giáo tại Thung lũng Silicon, lan rộng tới toàn bộ khu vực tư nhân. Mark Zuckerberg (Meta), Sundar Pichai (Google) và Elon Musk (Tesla, SpaceX) đang dẫn đầu “cuộc đại san phẳng”, tức loại bỏ các tầng trung gian quản lý và đưa AI vào mọi quy trình.

Hệ quả là hàng loạt vị trí quản lý trung cấp và nhân viên văn phòng bị cắt giảm. Các công ty lớn như Dell, AT&T và Verizon đã thực hiện những đợt sa thải âm thầm để cân đối ngân sách trong bối cảnh lãi suất cao và lạm phát dai dẳng.

Ảnh hưởng tới khu vực công và lực lượng lao động trí thức

Không chỉ doanh nghiệp tư nhân, khu vực công cũng không tránh khỏi. Theo NBC News, hơn 265.000 nhân viên liên bang mất việc trong năm 2025, trong đó tháng 10 ghi nhận đợt giảm mạnh nhất.

Elon Musk, chủ sở hữu Bộ Hiệu quả Chính phủ (DOGE), đã gửi email yêu cầu nhân viên liệt kê toàn bộ nhiệm vụ; những ai không phản hồi bị xem như “tự nguyện từ chức”.

Giải pháp giáo dục cũng đang gặp bối cảnh khó khăn: Jaqueline Kline, sinh viên mới ra trường, chia sẻ: “Tấm bằng đại học từng là đặc quyền, giờ không còn ý nghĩa. GPA không còn quan trọng nếu không có công việc.”

AI sinh tạo đang thay thế công việc viết mã, soạn thảo tài liệu và xử lý hành chính. Charley Kim, một nhân viên tuyển dụng công nghệ, mô tả: “Được gọi đi phỏng vấn giờ còn khó hơn cả việc vượt qua buổi phỏng vấn.”

Ngành nghề còn tăng trưởng và rủi ro lạm phát

Dù bức tranh chung ảm đạm, một số lĩnh vực vẫn ghi nhận tăng trưởng: dịch vụ ăn uống, y tế và hỗ trợ xã hội đã tạo thêm việc làm trong tháng 12, theo Bộ Lao động Mỹ.

Thu nhập bình quân theo giờ tăng 3,8 % so với cùng kỳ năm trước, đạt 37,02 USD. Đây là chỉ số Fed quan tâm vì có thể kéo dài áp lực lạm phát và ảnh hưởng đến chính sách lãi suất.

McKinsey báo cáo tháng 6 cho biết gần 80 % doanh nghiệp đã áp dụng AI sinh tạo, nhưng đa số chưa thấy tác động đáng kể tới lợi nhuận. Elon Musk thừa nhận dự án DOGE “chỉ thành công một chút”.

Nhìn về 2026: Bất định tiếp tục

Với người lao động, việc chờ đợi kết quả của “cuộc canh bạc” này trở thành một xa xỉ. Abbey Owens, người tìm việc, chia sẻ: “Ban đầu tôi có tiêu chuẩn cao, giờ tôi chấp nhận gần như bất cứ công việc nào.”

Năm 2026 mở ra với nhiều bất định khi “bóng ma hiệu quả” vẫn ám ảnh quyết định nhân sự từ Washington D.C. tới Thung lũng Silicon.